Krótkie przerwy w oddychaniu u niemowlęcia mogą być fizjologicznym „oddychaniem okresowym”, ale sinica, wiotkość, spowolnienie akcji serca albo brak oddechu trwający około 20 sekund wymagają natychmiastowej pomocy. „Zanoszenie się” po płaczu to zwykle bezdech afektywny, czyli reakcja na silne emocje, a nie zamknięcie dróg oddechowych.
Jakie są rodzaje bezdechu?
Bezdech oznacza zanik przepływu powietrza. U dziecka może wynikać z przeszkody w drogach oddechowych, braku prawidłowego sygnału z ośrodka oddechowego albo połączenia obu mechanizmów. Osobną sytuacją jest bezdech afektywny, potocznie nazywany zanoszeniem się.
| Rodzaj bezdechu | Przyczyna | Główne objawy |
|---|---|---|
| Obturacyjny | Zwężenie lub zamknięcie górnych dróg oddechowych, często przy przeroście migdałka gardłowego lub migdałków podniebiennych. | Chrapanie, oddychanie przez usta, sapanie, nienaturalna pozycja podczas snu, wysiłek oddechowy, senność lub rozdrażnienie w dzień. |
| Centralny | Chwilowy brak sygnału z układu nerwowego do mięśni oddechowych. Częściej dotyczy wcześniaków i najmłodszych niemowląt. | Brak ruchów klatki piersiowej i przepływu powietrza, czasem sinica, bladość lub spowolnienie akcji serca. |
| Mieszany | Połączenie bezdechu centralnego i obturacyjnego. | Najpierw brak wysiłku oddechowego, a następnie próby nabrania powietrza przy utrudnionym przepływie. |
| Afektywny | Silne emocje, ból, strach lub złość, zwykle po intensywnym płaczu. Najczęściej występuje między 6. miesiącem a 2. rokiem życia. | Dziecko po wydechu przestaje oddychać, może zsinieć lub zblednąć, a po krótkiej chwili wraca do prawidłowego oddechu. |
Kiedy można obserwować dziecko?
U niemowląt, szczególnie w pierwszych miesiącach życia, może występować oddychanie okresowe. Polega ono na krótkich pauzach, po których pojawia się kilka szybszych lub płytszych oddechów. Przerwy trwające do około 15 sekund, bez zmiany koloru skóry, wiotkości i wyraźnego pogorszenia stanu dziecka, często są wariantem prawidłowego wzorca oddychania.
Znaczenie ma nie tylko czas trwania pauzy. Zwróć uwagę, czy dziecko samo podejmuje oddech, zachowuje prawidłowe napięcie mięśni i ma różowy kolor skóry. Alarm monitora oddechu nie rozpoznaje przyczyny problemu i może włączać się także wskutek nieprawidłowego ułożenia urządzenia lub ruchu dziecka. Nie zastępuje obserwacji ani badania lekarskiego.
Bezdech afektywny wygląda groźnie, ale zwykle jest związany z emocjami, a nie z anatomiczną blokadą dróg oddechowych. Dziecko może na chwilę zsinieć, zbladnąć albo zwiotczeć, po czym samo zaczyna oddychać. Pierwszy taki epizod, utrata przytomności, drgawki lub wątpliwości co do przyczyny wymagają konsultacji z lekarzem.
Jakie objawy wymagają szybkiego działania?
Nie czekaj na samoistną poprawę, jeśli pojawi się którykolwiek z poniższych sygnałów:
- sinienie ust, twarzy lub skóry albo wyraźna bladość,
- wiotkość, brak reakcji na dotyk lub utrata przytomności,
- brak oddechu trwający około 20 sekund lub dłużej,
- wyraźne spowolnienie akcji serca, ciężki wysiłek oddechowy albo powtarzające się epizody.
Regularne chrapanie, przerwy w oddychaniu podczas snu, sapanie, spanie z odchyloną głową i ciągłe oddychanie przez usta także nie powinny być bagatelizowane. Mogą wskazywać na bezdech obturacyjny, zwłaszcza przy przeroście migdałków.
Co robić, gdy dziecko przestaje oddychać?
Jeśli dziecko sinieje, jest wiotkie lub nie reaguje, dzwoń pod 112 albo 999. Włącz tryb głośnomówiący i wykonuj polecenia dyspozytora. Kolejność działań wygląda następująco:
- Sprawdź, czy dziecko reaguje i czy oddycha. Udrożnij drogi oddechowe, nie wkładając palców głęboko do ust. Jeśli podejrzewasz zadławienie, postępuj zgodnie z zasadami pierwszej pomocy przy zadławieniu.
- Jeśli dziecko jest przytomne, delikatnie je dotknij, podnieś i zmień pozycję. Nie potrząsaj nim gwałtownie i nie chwytaj za nogi.
- Jeżeli dziecko nie oddycha prawidłowo, jest nieprzytomne lub nie odzyskuje oddechu, rozpocznij resuscytację zgodnie z instrukcjami dyspozytora i posiadaną wiedzą z pierwszej pomocy.
- Kontynuuj działania do powrotu prawidłowego oddechu albo przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego.
Nie wkładaj dziecka głową w dół i nie potrząsaj nim. Takie ruchy mogą spowodować uraz. Jeżeli nie masz aktualnego szkolenia z resuscytacji niemowląt i dzieci, dyspozytor 112 lub 999 przeprowadzi cię przez kolejne czynności.
Kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska?
Umów dziecko do pediatry, jeśli epizody powtarzają się, są dłuższe, występują głównie podczas snu albo towarzyszy im chrapanie, sapanie, sinienie, bladość, wiotkość lub nietypowa senność. Pilnej oceny wymagają także bezdechy u noworodka i wcześniaka.
W diagnostyce lekarz bierze pod uwagę wiek dziecka, wcześniactwo, infekcje, przebieg epizodu, kolor skóry i zachowanie po jego zakończeniu. Przy podejrzeniu przeszkody w drogach oddechowych może skierować dziecko do laryngologa. Gdy objawy sugerują zaburzenia kontroli oddychania lub układu nerwowego, potrzebna bywa konsultacja neurologa.
Podstawą jest dokładny wywiad i obserwacja. W wybranych przypadkach lekarz zleca polisomnografię, czyli całonocne badanie snu rejestrujące między innymi oddychanie, pracę serca i poziom tlenu. Nie kupuj ani nie interpretuj samodzielnie monitorów oddechu jako urządzeń diagnostycznych. O potrzebie monitorowania w domu powinien zdecydować pediatra, neonatolog lub inny lekarz prowadzący.
Najważniejsze są trzy informacje: jak długo trwa pauza, jaki jest kolor skóry i czy dziecko reaguje oraz samo wraca do oddychania. Krótka przerwa bez innych objawów często wymaga jedynie obserwacji, ale sinica, wiotkość lub brak oddechu to powód do natychmiastowego wezwania pomocy.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie sinicy, wiotkości, braku reakcji lub utrzymującego się bezdechu natychmiast zadzwoń pod numer 112 albo 999.
