Niebieska Karta to nie dokument, który ofiara musi samodzielnie „założyć”, lecz formalna procedura prawno-pomocowa uruchamiana przy uzasadnionym podejrzeniu przemocy domowej. Jej celem jest zapewnienie bezpieczeństwa osobie doznającej przemocy, zatrzymanie krzywdzących zachowań i skoordynowanie pomocy różnych służb. Do wszczęcia procedury nie jest potrzebna zgoda ofiary ani osoby podejrzewanej o stosowanie przemocy.
Kiedy wszczyna się procedurę Niebieskie Karty?
Procedura rozpoczyna się z chwilą wypełnienia formularza „Niebieska Karta – A”. Może to nastąpić wtedy, gdy przedstawiciel uprawnionej instytucji poweźmie uzasadnione podejrzenie stosowania przemocy domowej albo otrzyma zgłoszenie od świadka. Nie trzeba czekać na prawomocne potwierdzenie przemocy ani na złożenie zawiadomienia o przestępstwie.
Wszczęcie procedury nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy. Oznacza to, że służby mogą podjąć działania również wtedy, gdy osoba krzywdzona obawia się sprawcy, nie chce składać formalnego zawiadomienia albo nie jest gotowa na udział w spotkaniu. Jej niestawiennictwo nie zatrzymuje prac zespołu lub grupy diagnostyczno-pomocowej.
Formularz „Niebieska Karta – A” mogą wypełnić między innymi:
- pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej;
- funkcjonariusz Policji;
- żołnierz Żandarmerii Wojskowej w sprawach dotyczących żołnierza pełniącego czynną służbę wojskową;
- pracownik socjalny specjalistycznego ośrodka wsparcia lub asystent rodziny;
- nauczyciel wychowawca albo nauczyciel znający sytuację domową małoletniego;
- lekarz, pielęgniarka, położna lub ratownik medyczny;
- przedstawiciel gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych;
- pedagog, psycholog lub terapeuta będący przedstawicielem uprawnionej instytucji albo organizacji pozarządowej.
Jak przebiega procedura i do czego służą formularze?
Po wypełnieniu formularza A dokument trafia do Zespołu Interdyscyplinarnego. Zespół tworzy grupę diagnostyczno-pomocową, która ocenia sytuację rodziny, ustala potrzebne działania i koordynuje pomoc. Formularze A, B, C i D pełnią różne funkcje, dlatego wypełnienie pierwszego z nich nie oznacza zakończenia procedury.
- Formularz „Niebieska Karta – A” – dokumentuje informacje o podejrzeniu przemocy, jej formach, uczestnikach, świadkach i dotychczasowych działaniach. Jego wypełnienie formalnie wszczyna procedurę.
- Formularz „Niebieska Karta – B” – zawiera pouczenie dla osoby doznającej przemocy oraz informacje o dostępnej pomocy i prawach. Nie przekazuje się go osobie podejrzewanej o stosowanie przemocy.
- Formularz „Niebieska Karta – C” – powstaje podczas pracy grupy diagnostyczno-pomocowej z osobą doznającą przemocy. Służy analizie sytuacji i opracowaniu indywidualnego planu pomocy dla niej oraz jej rodziny.
- Formularz „Niebieska Karta – D” – dotyczy działań wobec osoby podejrzewanej o stosowanie przemocy. Zawiera ustalenia związane z koniecznością zmiany zachowania, konsekwencjami prawnymi i możliwymi programami korekcyjno-edukacyjnymi lub psychologiczno-terapeutycznymi.
Rozmowy z osobą doznającą przemocy powinny odbywać się w warunkach zapewniających swobodę wypowiedzi, poszanowanie godności i bezpieczeństwo. Spotkań osoby krzywdzonej i osoby podejrzewanej o przemoc nie organizuje się w sposób, który umożliwiałby ich wzajemny kontakt.
Jakie zadania mają poszczególne służby?
Procedura łączy działania kilku instytucji. Ich zakres zależy od sytuacji, ale każda z nich reaguje w ramach swoich kompetencji:
| Służba lub instytucja | Główne zadania | Przykładowe działania |
|---|---|---|
| Policja | Interwencja i ochrona życia, zdrowia oraz mienia | Udzielenie pomocy, zabezpieczenie miejsca zdarzenia, zatrzymanie sprawcy lub zastosowanie innych środków przewidzianych prawem, monitorowanie bezpieczeństwa |
| Pomoc społeczna | Diagnoza sytuacji i organizacja wsparcia | Informowanie o pomocy prawnej, psychologicznej i socjalnej, zapewnienie schronienia, udział w tworzeniu indywidualnego planu pomocy |
| Ochrona zdrowia | Pomoc medyczna i rozpoznanie skutków przemocy | Badanie, leczenie, przekazanie informacji o bezpłatnym zaświadczeniu lekarskim o obrażeniach i wskazanie dalszej pomocy |
W zależności od sprawy uczestniczyć mogą także przedstawiciele oświaty, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, organizacji pozarządowych, kuratorzy sądowi lub inne osoby posiadające potrzebne kompetencje. Zespół Interdyscyplinarny koordynuje współpracę, a grupa diagnostyczno-pomocowa zajmuje się konkretną sytuacją rodziny.
Kiedy procedura Niebieskie Karty się kończy?
Zakończenie procedury wymaga formalnego rozstrzygnięcia. Może nastąpić między innymi wtedy, gdy:
- ustanie przemoc domowa i istnieje uzasadnione przypuszczenie, że nie będzie dalej stosowana;
- grupa diagnostyczno-pomocowa stwierdzi brak zasadności podejmowania dalszych działań;
- zostanie zrealizowany indywidualny plan pomocy, a sytuacja nie wymaga dalszego prowadzenia procedury;
- informacje o przemocy nie potwierdzą się i zostanie to udokumentowane w wymaganej formie.
Samo zakończenie procedury nie oznacza, że osoba doznająca przemocy traci możliwość szukania pomocy. W określonych sytuacjach po zakończeniu prowadzone są działania monitorujące, a ponowne wystąpienie przemocy może skutkować dalszą reakcją służb.
Niebieska Karta a zawiadomienie o przestępstwie
Niebieska Karta nie jest zawiadomieniem o przestępstwie i sama w sobie nie wszczyna postępowania karnego. Procedura pomocowa i postępowanie karne mogą jednak toczyć się równolegle. Jeżeli podczas działań pojawi się podejrzenie popełnienia przestępstwa, właściwe osoby lub instytucje mogą zawiadomić Policję albo prokuraturę.
Dokumentacja powstała w ramach procedury może mieć znaczenie dowodowe w późniejszym postępowaniu, ale o odpowiedzialności karnej sprawcy decydują organy prowadzące postępowanie oraz sąd. Najważniejszym celem Niebieskiej Karty pozostaje ochrona osoby doznającej przemocy i skoordynowanie realnej pomocy, a nie samo gromadzenie dokumentów.
Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, należy niezwłocznie skontaktować się z numerem alarmowym 112. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.
