Dziecko zazwyczaj zaczyna samodzielnie wydmuchiwać nos około 3. roku życia. To umiejętność nabywana stopniowo, a nie odruch wrodzony, dlatego jedno dziecko opanuje ją wcześniej, a inne potrzebuje więcej czasu. Do około 5. roku życia większość dzieci powinna radzić sobie z tą czynnością. Najłatwiej uczyć jej podczas zabawy, na sucho i wtedy, gdy maluch jest zdrowy.
Kiedy dziecko powinno umieć wydmuchać nos?
Wydmuchiwanie nosa wymaga skoordynowania kilku czynności: zamknięcia ust, nabrania powietrza i energicznego wypuszczenia go przez nos. Dla dorosłego jest to automatyczne, ale dziecko musi najpierw zrozumieć sam mechanizm dmuchania.
Ćwiczenia można rozpocząć już z dwulatkiem, jeśli maluch chętnie naśladuje dorosłych i potrafi wykonywać proste polecenia. Około 3. roku życia wiele dzieci zaczyna samodzielnie oczyszczać nos, choć nie jest to sztywna granica rozwojowa. Brak tej umiejętności u trzylatka nie musi oznaczać problemu. Jeśli jednak dziecko w wieku przedszkolnym mimo regularnych, spokojnych prób nadal nie potrafi dmuchać nosem, warto porozmawiać z logopedą lub laryngologiem.
Dlaczego nauka wydmuchiwania nosa jest ważna?
Samodzielne oczyszczanie nosa poprawia komfort oddychania i daje dziecku większą niezależność w przedszkolu. Maluch może szybciej zareagować, gdy nos staje się niedrożny, zamiast czekać na pomoc dorosłego.
Drożny nos sprzyja prawidłowemu torowi oddechowemu, czyli oddychaniu nosem przy zamkniętych wargach. Przy stale zatkanym nosie dziecko może zacząć oddychać przez usta. W takiej pozycji język często spoczywa nisko, zamiast lekko unosić się przy podniebieniu. Utrwalony tor ustny może wpływać na rozwój zgryzu i artykulację, a także sprzyjać wysychaniu jamy ustnej i częstszym infekcjom.
Nie oznacza to, że samo późniejsze opanowanie smarkania wywołuje wady wymowy lub zgryzu. Stałe oddychanie przez usta wymaga jednak oceny przyczyny. Czasem odpowiada za nie przedłużająca się niedrożność nosa albo przerost trzeciego migdałka. W takiej sytuacji sama nauka wydmuchiwania nosa nie wystarczy.
Jak nauczyć dziecko dmuchać nos krok po kroku?
Najlepiej ćwiczyć krótko, bez presji i poza infekcją. Nauka podczas silnego kataru bywa trudna, bo dziecko jest zmęczone, nos może być obrzęknięty, a zadanie kojarzy się z dyskomfortem. Zacznij od pokazania, że wydmuchiwane powietrze może poruszyć lekki przedmiot.
- Dmuchanie ustami – zacznijcie od baniek mydlanych, zdmuchiwania piórek, wiatraczków, świeczki pod nadzorem dorosłego albo przesuwania papierowych statków po wodzie.
- Przeniesienie ćwiczenia na nos – gdy dziecko rozumie już, czym jest dmuchanie, poproś je o przesunięcie piórka lub kawałka bibułki wydechem przez nos, przy zamkniętych ustach.
- Dmuchanie jedną dziurką – delikatnie zatkaj przez chusteczkę tę dziurkę, która nie bierze udziału w ćwiczeniu. Potem zamień strony. Nie zaciskaj obu dziurek jednocześnie.
- Użycie chusteczki – pokaż, jak przyłożyć ją do nosa, wydmuchać powietrze najpierw jedną, a potem drugą stroną i od razu wyrzucić zużytą chusteczkę.
Pomocne zabawy oddechowe mogą być bardzo proste:
- Dmuchanie baniek mydlanych.
- Zdmuchiwanie piórek z dłoni lub przesuwanie ich po stole.
- Wprawianie w ruch papierowego wiatraczka.
- Przedmuchiwanie papierowych statków po powierzchni wody.
Ćwicz razem z dzieckiem. Możesz usiąść naprzeciwko niego przy lusterku i przesadnie pokazać kolejne ruchy. Dzieci często uczą się szybciej przez naśladowanie niż przez długie wyjaśnienia. Jeśli próba się nie uda, zakończ zabawę i wróć do niej innego dnia. Pochwała za sam wysiłek pomaga utrzymać dobre skojarzenia z nauką.
Jak bezpiecznie wydmuchiwać nos?
Podczas smarkania zatykamy tylko jedną dziurkę nosa. Dziecko powinno wydmuchiwać powietrze spokojnie, najpierw jedną stroną, a następnie drugą. Zamykanie obu nozdrzy naraz zwiększa ciśnienie w nosie i może sprzyjać cofaniu się wydzieliny w kierunku zatok lub ucha środkowego.
Ćwiczenia na sucho nie powinny polegać na szczelnym blokowaniu ust ani nosa. Chodzi o pokazanie, że wydech może odbywać się przez nos. Jeśli maluch ma katar lub nos jest mocno zablokowany, nie zmuszaj go do dmuchania. W czasie infekcji pomóż mu zgodnie z zaleceniami lekarza, a właściwą technikę utrwalaj po odzyskaniu drożności nosa.
Wskazówka logopedyczna: jeśli dziecko długo oddycha przez usta także wtedy, gdy nie ma kataru, albo mimo wielu prób nie potrafi wydmuchiwać nosa, skonsultuj je z logopedą lub laryngologiem. Warto sprawdzić drożność nosa i wykluczyć między innymi przerost trzeciego migdałka.
Od czego zacząć naukę?
Najlepszy moment to spokojny dzień, gdy dziecko jest zdrowe, wypoczęte i ma ochotę na krótką zabawę. Przed ćwiczeniem przygotuj chusteczki, lekkie piórka lub wiatraczek i pokaż własnym przykładem, jak dmuchać.
Zwróć uwagę na cztery rzeczy:
- Dziecko jest zdrowe i ma w miarę drożny nos.
- Macie kilka minut na spokojną zabawę bez pośpiechu.
- Pokazujesz czynność własnym nosem, zamiast tylko ją tłumaczyć.
- Chwalisz każdą próbę, nawet jeśli powietrze wydostanie się bardzo słabo.
Po udanym wydmuchaniu nosa przypominaj o wyrzuceniu chusteczki i umyciu rąk. Najważniejsze jest jednak to, aby nauka nie zamieniła się w walkę. Krótkie, regularne ćwiczenia i cierpliwe powtarzanie zwykle przynoszą lepszy efekt niż naciskanie na dziecko podczas infekcji.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku utrzymującej się niedrożności nosa, stałego oddychania przez usta lub trudności rozwojowych skonsultuj dziecko z lekarzem, laryngologiem albo logopedą.
