Dziecko budzi się i trzęsie, ale taki objaw nie zawsze oznacza drgawki. Przyczyną mogą być lęki nocne, dreszcze związane z gorączką lub wychłodzeniem, a także napad neurologiczny. Najważniejsze są: zachowanie świadomości, reakcja na rodzica, rytmiczność ruchów i objawy towarzyszące. Pierwszy epizod przypominający drgawki zawsze wymaga konsultacji lekarskiej.
Jak odróżnić lęki nocne od drgawek?
Lęki nocne pojawiają się zwykle w pierwszej części nocy, podczas snu głębokiego, czyli w fazie NREM. Dziecko może usiąść, krzyczeć, płakać, mieć otwarte oczy, szybko oddychać i wyglądać na przerażone, ale często nie rozpoznaje rodzica. Rano zazwyczaj nie pamięta zdarzenia. Sam epizod najczęściej ustępuje po kilku lub kilkunastu minutach.
Drgawki są mimowolnymi skurczami mięśni. Mogą obejmować całe ciało albo tylko jego część. Często towarzyszą im zaburzenia lub utrata świadomości, rytmiczne ruchy kończyn, prężenie, zwrot gałek ocznych, zasinienie albo dezorientacja po napadzie. Bez badania nie da się jednak pewnie rozpoznać przyczyny, dlatego opis rodzica i konsultacja lekarska mają duże znaczenie.
| Cecha | Drgawki | Lęki nocne | Dreszcze |
|---|---|---|---|
| Świadomość | Może być zaburzona lub całkowicie utracona | Dziecko jest zdezorientowane, zwykle nie nawiązuje prawidłowego kontaktu | Zwykle zachowana |
| Pamięć rano | Może wystąpić niepamięć i dezorientacja | Najczęściej brak pamięci epizodu | Dziecko zwykle pamięta, co się działo |
| Rytmiczność ruchów | Ruchy są często rytmiczne, mimowolne i powtarzalne | Ruchy są chaotyczne, dziecko może siadać, krzyczeć lub odpychać rodzica | Drobne drżenia całego ciała związane z zimnem lub gorączką |
| Reakcja na bodźce | Kontakt może być niemożliwy | Dziecko zwykle nie reaguje prawidłowo na próby uspokojenia | Reaguje na głos i dotyk |
Dreszcze często pojawiają się przy nagłym wzroście temperatury podczas infekcji albo po wychłodzeniu. W odróżnieniu od drgawek nie powinny powodować utraty świadomości. Trzeba jednak pamiętać, że u dziecka z gorączką mogą wystąpić zarówno dreszcze, jak i drgawki gorączkowe. Same obserwacje nie zastępują diagnozy.
Kiedy dziecko wymaga pilnej pomocy?
Pierwszy napad drgawek, utrata przytomności lub nagłe zaburzenia świadomości są wskazaniem do pilnego kontaktu z lekarzem. W razie trwającego napadu, problemów z oddychaniem, sinienia albo braku powrotu świadomości należy wezwać pogotowie ratunkowe.
Drgawki gorączkowe mogą pojawić się u dzieci, najczęściej między 6. miesiącem a 5. rokiem życia, w przebiegu gorączki. Zwykle mają łagodny przebieg, ale pierwszy taki epizod powinien ocenić lekarz. Szczególnie niepokojące są napady trwające długo, dotyczące tylko jednej części ciała albo powtarzające się w ciągu tej samej doby.
Nie czekaj z konsultacją, jeśli podczas wybudzenia lub drżenia wystąpił którykolwiek z poniższych objawów:
- utrata przytomności, brak prawidłowej reakcji na głos lub dotyk
- drgawki pojawiające się razem z gorączką
- wymioty, silny ból głowy albo wyraźna dezorientacja po epizodzie
- upadek lub uraz głowy przed wystąpieniem objawów
- powtarzające się epizody, także bez gorączki
- sinienie, trudności z oddychaniem albo osłabienie jednej strony ciała
Same lęki nocne zwykle nie są groźne. Konsultacja pediatryczna jest jednak potrzebna, gdy występują bardzo często, nasilają się, pojawiły się po urazie lub trudnym wydarzeniu, powodują urazy albo dziecko jest wyraźnie senne i rozdrażnione w ciągu dnia. W przypadku starszego dziecka, które pamięta napady i odczuwa lęk przed zaśnięciem, lekarz może zalecić także rozmowę ze specjalistą zdrowia psychicznego.
Co robić podczas epizodu?
Postępowanie zależy od tego, czy dziecko śpi i jest zdezorientowane, czy występują objawy sugerujące drgawki. W obu sytuacjach najważniejsze jest zabezpieczenie przed urazem i obserwacja.
- Zachowaj spokój i usuń z otoczenia twarde lub ostre przedmioty.
- Jeśli występują drgawki, połóż dziecko na boku i zabezpiecz jego głowę miękkim podłożem.
- Nie wkładaj palców, łyżki ani żadnych przedmiotów do ust dziecka.
- Nie podawaj jedzenia, picia ani leków doustnych podczas napadu.
- Mierz czas od początku do końca epizodu i nie zostawiaj dziecka samego.
Podczas lęku nocnego nie budź dziecka na siłę i nie przytulaj go, jeśli wyraźnie odpycha rodzica. Mów spokojnie, zapewnij bezpieczeństwo i poczekaj, aż epizod minie. Jeżeli dziecko może spaść z łóżka lub zrobić sobie krzywdę, delikatnie ogranicz jego ruchy, bez gwałtownego przytrzymywania.
Co zanotować przed wizytą u lekarza?
Dokładny opis zdarzenia pomaga pediatrze lub neurologowi zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, na przykład badanie EEG oceniające aktywność elektryczną mózgu. Jeśli jest to bezpieczne, można nagrać krótki film przedstawiający epizod, ale nie należy opóźniać wezwania pomocy z powodu nagrywania.
Przed wizytą zapisz:
- Godzinę i czas trwania epizodu oraz informację, ile czasu minęło od zaśnięcia.
- Wygląd ruchów – ich rytmiczność, zakres, prężenie ciała, drżenie jednej kończyny lub całego ciała.
- Reakcję dziecka na głos i dotyk oraz to, czy pamięta zdarzenie rano.
- Temperaturę ciała, wymioty, kaszel, ból głowy, uraz lub inne objawy towarzyszące.
- Stan dziecka w ciągu dnia, ilość snu, stresujące wydarzenia, przyjmowane leki i ewentualne wcześniejsze epizody.
Stałe pory snu, wystarczająca ilość odpoczynku i ograniczenie pobudzających treści przed snem mogą zmniejszać ryzyko lęków nocnych, ale nie wyjaśniają każdego przypadku drżenia. Jeśli dziecko budzi się i trzęsie po raz pierwszy albo rodzic nie potrafi odróżnić dreszczy od drgawek, bezpieczniej skontaktować się z lekarzem niż samodzielnie oceniać sytuację.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii lekarza lub innego specjalisty medycznego.
