Łapanie się za ucho u niemowlęcia nie musi oznaczać choroby. Często dziecko po prostu odkrywa własne ciało, jest zmęczone albo odczuwa dyskomfort związany z ząbkowaniem. Sam ten gest nie wystarcza do rozpoznania zapalenia ucha. O infekcji mogą świadczyć dopiero objawy towarzyszące, a pewną diagnozę daje badanie otoskopowe u lekarza.
Jak odróżnić zabawę od infekcji?
Najważniejszy jest ogólny stan dziecka. Niemowlę, które okazjonalnie dotyka ucha, ale pozostaje pogodne, prawidłowo je i śpi, zwykle nie wymaga pilnej konsultacji tylko z tego powodu. Inaczej należy ocenić sytuację, gdy łapanie się za ucho pojawia się razem z płaczem, gorączką lub wyraźnym pogorszeniem samopoczucia.
| Sytuacja | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|
| Zachowanie fizjologiczne | Dziecko jest pogodne, je jak zwykle, nie ma gorączki, a dotykanie ucha pojawia się od czasu do czasu, na przykład przed snem. |
| Możliwe ząbkowanie | Niemowlę ślini się, wkłada przedmioty do buzi, ma tkliwe lub zaczerwienione dziąsła i jest bardziej marudne. |
| Możliwa infekcja | Pojawia się nieutulony płacz, rozdrażnienie, gorączka, niechęć do ssania, trudności ze snem, wymioty, biegunka albo wyciek z ucha. |
| Potrzeba pilnej oceny | Dziecko jest apatyczne, ma wysoką gorączkę, ropny wyciek z ucha lub szybko pogarsza się jego stan ogólny. |
Brak gorączki nie wyklucza zapalenia ucha, ale jej obecność także nie potwierdza tej choroby. Podobne objawy mogą towarzyszyć innym infekcjom. Dlatego nie należy rozpoznawać zapalenia wyłącznie na podstawie tego, że niemowlę ciągnie lub pociera ucho.
Dlaczego niemowlę łapie się za ucho?
- Odkrywanie własnego ciała – niemowlę poznaje twarz, włosy, uszy i inne części ciała. Dotykanie małżowiny usznej może być zwykłą formą zabawy.
- Zmęczenie lub pobudzenie – niektóre dzieci chwytają za ucho, gdy są senne, znudzone albo próbują się wyciszyć.
- Ząbkowanie – ból i swędzenie dziąseł mogą powodować dyskomfort odczuwany także w okolicy ucha. Zwykle występuje wtedy ślinienie, wkładanie rąk do buzi i większa drażliwość.
- Podrażnienie skóry – przyczyną może być suchość, pot, otarcie lub miejscowy stan zapalny skóry za uchem albo na małżowinie.
- Zapalenie ucha środkowego – szczególnie gdy gestowi towarzyszą ból, płacz, gorączka, problemy z karmieniem lub zaburzenia snu.
Ostre zapalenie ucha środkowego, czyli OZUŚ, często rozwija się po infekcji nosa i gardła. U niemowląt sprzyja temu budowa trąbki Eustachiusza, która łączy ucho środkowe z nosem i gardłem. U małych dzieci jest ona krótsza, szersza i ustawiona bardziej poziomo niż u dorosłych. Wydzielina towarzysząca katarowi łatwiej zaburza wtedy wentylację ucha środkowego.
Zapalenie ucha nie zawsze przebiega z wysoką temperaturą. U niemowlęcia może objawiać się głównie rozdrażnieniem, płaczem podczas karmienia, niechęcią do leżenia na jednym boku albo częstym wybudzaniem. Z drugiej strony samo pocieranie ucha nie ma wystarczającej wartości diagnostycznej.
Jedynym pewnym sposobem potwierdzenia lub wykluczenia OZUŚ jest otoskopia, czyli obejrzenie przewodu słuchowego i błony bębenkowej za pomocą otoskopu. Tego badania nie da się wiarygodnie zastąpić obserwacją w domu.
Kiedy z niemowlęciem do lekarza?
Skontaktuj się z pediatrą, jeśli łapanie się za ucho powtarza się i towarzyszą mu objawy wskazujące na ból, infekcję lub pogorszenie stanu dziecka. Szczególnie ważne są następujące sygnały:
- gorączka, zwłaszcza wysoka lub utrzymująca się,
- ropny, krwisty albo wodnisty wyciek z ucha,
- nieutulony płacz, silne rozdrażnienie lub wyraźny ból przy dotyku,
- niechęć do piersi lub butelki, przerywanie ssania i brak apetytu,
- apatia, nadmierna senność albo wyraźne pogorszenie stanu ogólnego,
- wymioty, biegunka, trudności z zasypianiem lub częste przebudzenia.
Wysoka gorączka albo wyciek ropny z ucha są powodem do pilnej wizyty lekarskiej. Takiej konsultacji wymagają również niemowlęta, które szybko słabną, odmawiają przyjmowania płynów lub mają trudności z oddychaniem. U dzieci w pierwszych miesiącach życia próg do kontaktu z lekarzem powinien być niski, ponieważ objawy infekcji mogą być mało charakterystyczne.
Nie wkładaj patyczków do przewodu słuchowego i nie wlewaj do ucha olejków ani innych preparatów bez wyraźnego zalecenia lekarza. Mogą podrażnić skórę, utrudnić ocenę ucha albo zaszkodzić, jeśli błona bębenkowa jest uszkodzona. O leczeniu, w tym o podaniu leków przeciwbólowych lub antybiotyku, powinien zdecydować lekarz po badaniu i ocenie wieku oraz stanu dziecka.
Co zrobić, gdy dziecko tylko dotyka ucha?
Obserwuj, jak często pojawia się ten gest i czy zmienia się zachowanie niemowlęcia. Zwróć uwagę na apetyt, sen, nastrój, temperaturę ciała, katar oraz reakcję na dźwięki. Jeśli dziecko jest pogodne, nie ma innych objawów i normalnie funkcjonuje, można spokojnie obserwować sytuację.
Gdy pojawiają się wątpliwości, konsultacja z pediatrą jest rozsądniejsza niż samodzielne rozpoznawanie choroby. Lekarz może wykonać otoskopię i sprawdzić, czy za błoną bębenkową rzeczywiście toczy się stan zapalny.
Samo łapanie się za ucho najczęściej nie oznacza zapalenia. O pilności decydują objawy towarzyszące i ogólny stan niemowlęcia, a pewność daje dopiero badanie lekarskie.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących objawów skontaktuj się z pediatrą lub lekarzem.
